Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką prywatności. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce. Zamknij

Fotografia z lotu ptaka - budynek Archiwum od wschodu

Przebudowa i adaptacja budynku Archiwum Państwowego w Suwałkach z historią w tle

Dobiega końca trwająca od marca 2019 r. inwestycja pn. Przebudowa i adaptacja budynku Archiwum Państwowego w Suwałkach. Składający się z czterech części zabytkowy budynek powraca po ponad 20 latach jako całość nie tylko do stanu używalności, ale nabiera wraz z dziedzińcem wewnętrznym atrakcyjnego i estetycznego wyglądu. Nieprzerwanie też jest siedzibą Archiwum.

Obiekt Archiwum ma swoją historię. Został wybudowany w kilku etapach w II połowie XIX w. Jeden z nich ilustruje pochodzący z 1875 r. projekt dobudowy drugiej jego części (północnej) do już istniejącej, południowej. Jako ostatnia, zamykająca dziedziniec wewnętrzny, została dobudowana część zachodnia. Ostatecznie przez około 100 lat, do 1997 r., budynek służył sądom i innym organom wymiaru sprawiedliwości, a nawet, po drugiej wojnie światowej, był w części zamieszkały przez pracowników sądowych i ich rodziny.

Kopia projektu z 1875 r. budowy północnej części budynku wraz z oficynami z Akt miasta Suwałk ze zbiorów Archiwum Państwowego w SuwałkachKopia projektu z 1875 r. budowy północnej części budynku wraz z oficynami z Akt miasta Suwałk ze zbiorów Archiwum Państwowego w Suwałkach

Najpierw, do 1915 r., mieściły się w  budynku sądy rosyjskie, w okresie międzywojennym, od przełomu lat 1918 i 1919,  i po drugiej wojnie światowej polskie, w tym Sąd Okręgowy w Suwałkach (1919 – 1933) i Sąd Wojewódzki w Suwałkach (1975–1997). W czasie obu wojen światowych budynek nie uległ zniszczeniu, choć  zdewastowane zostały częściowo jego wnętrza.

Fragment części frontowej budynku Sądu Okręgowego w Suwałkach, zajętej przez niemiecką Komendanturę Miejscową w Suwałkach, zima prawdopodobnie 1915 r.  Fot. Alfred Kühlewindt ze zbiorów Biblioteki NarodowejFragment części frontowej budynku Sądu Okręgowego w Suwałkach, zajętej przez niemiecką Komendanturę Miejscową w Suwałkach, zima prawdopodobnie 1915 r.  Fot. Alfred Kühlewindt ze zbiorów Biblioteki Narodowej

W 1920 r., od 30 września do 8 października, w budynku Sądu Okręgowego w Suwałkach w sali Wydziału Karnego toczyły się polsko litewskie negocjacje, zakończone podpisaniem tzw. umowy suwalskiej, co było historycznym wydarzeniem, ale takim, które zwłaszcza wraz z tzw. buntem gen. Lucjana Żeligowskiego na wiele lat ukształtowało złe relacje polsko-litewskie. Niemal sto lat później, w dniach 10 i 11 września 2010 r. odbyła się w tymże obiekcie, ale w suwalskim Archiwum polsko-litewska konferencja naukowa Umowa suwalska. Fakty i interpretacje.


Fot. Vytautas Gavenas


Pierwsza strona Umowy suwalskiej w języku francuskim z 1920 roku

Konferencja naukowa Umowa suwalska. Fakty i interpretacje.
Konferencja naukowa Umowa suwalska. Fakty i interpretacje. Fot. Ryszard P. Jarmołowicz

Również w 1920 r. zostały podjęte starania o utworzenie Archiwum Państwowego w Suwałkach, które na swą siedzibę otrzymało  w budynku Sądu Okręgowego w Suwałkach trzy pomieszczenia w jego poprzecznej, zachodniej oficynie dzięki życzliwości prezesa tegoż sądu Walerego Romana. 

Korespondencja z kwietnia i maja 1920 r. między Delegatem Wydziału Archiwów Państwowych Janem Witkiewiczem a prezesem Sądu Okręgowego W. Romanem (kopie z zespołu Sąd Okręgowy w Grodnie Wydział Zamiejscowy w Suwałkach ze zbiorów Archiwum Państwowego w Suwałkach)
Korespondencja z  maja 1920 r. między Delegatem Wydziału Archiwów Państwowych Janem Witkiewiczem a prezesem Sądu Okręgowego W. Romanem (kopie z zespołu Sąd Okręgowy w Grodnie Wydział Zamiejscowy w Suwałkach ze zbiorów Archiwum Państwowego w Suwałkach)

Korespondencja z kwietnia 1920 r. między Delegatem Wydziału Archiwów Państwowych Janem Witkiewiczem a prezesem Sądu Okręgowego W. Romanem (kopie z zespołu Sąd Okręgowy w Grodnie Wydział Zamiejscowy w Suwałkach ze zbiorów Archiwum Państwowego w Suwałkach)
Korespondencja z kwietnia 1920 r. między Delegatem Wydziału Archiwów Państwowych Janem Witkiewiczem a prezesem Sądu Okręgowego W. Romanem (kopie z zespołu Sąd Okręgowy w Grodnie Wydział Zamiejscowy w Suwałkach ze zbiorów Archiwum Państwowego w Suwałkach)

Pismo J. Witkiewicza wyrażające podziękowanie Prezesowi Romanowi za przekazany na archiwum lokal (kopia z zespołu Sąd Okręgowy w Grodnie Wydział Zamiejscowy w Suwałkach ze zbiorów AP w Suwałkach)
Pismo J. Witkiewicza wyrażające podziękowanie Prezesowi Romanowi za przekazany na archiwum lokal (kopia z zespołu Sąd Okręgowy w Grodnie Wydział Zamiejscowy w Suwałkach ze zbiorów AP w Suwałkach)

Budynek Sądu Okręgowego w Suwałkach około 1930 r. Fot. Karol Jaroszyński
Budynek Sądu Okręgowego w Suwałkach około 1930 r. Fot. Karol Jaroszyński ?

Pierwsze Archiwum Państwowe w Suwałkach funkcjonowało w l. 1921 – 1926, do czasu przemieszczenia jego zbiorów do Grodna. Zostało zlikwidowane między innymi z powodu trudności kadrowych i lokalowych, a większość jego zbiorów do Polski już nie wróciła.

Korespondencja z maja 1923 r. między Delegatem Wydziału Archiwów Państwowych Władysławem PrawdzikiemKorespondencja z maja 1923 r. między Delegatem Wydziału Archiwów Państwowych Władysławem Prawdzikiem a prezesem Sądu Okręgowego Antonim Naumowiczem w sprawie pozyskania dodatkowego pomieszczenia na potrzeby archiwum, która zakończyła się odmową jego przekazania (kopia z zespołu Sąd Okręgowy w Grodnie Wydział Zamiejscowy w Suwałkach ze zbiorów Archiwum Państwowego w Suwałkach)

Korespondencja z maja 1923 r. między Delegatem Wydziału Archiwów Państwowych Władysławem Prawdzikiem a prezesem Sądu Okręgowego Antonim Naumowiczem w sprawie pozyskania dodatkowego pomieszczenia na potrzeby archiwum, która zakończyła się odmową jego przekazania (kopia z zespołu Sąd Okręgowy w Grodnie Wydział Zamiejscowy w Suwałkach ze zbiorów Archiwum Państwowego w Suwałkach)
Korespondencja z maja 1923 r. między Delegatem Wydziału Archiwów Państwowych Władysławem Prawdzikiem a prezesem Sądu Okręgowego Antonim Naumowiczem w sprawie pozyskania dodatkowego pomieszczenia na potrzeby archiwum, która zakończyła się odmową jego przekazania (kopia z zespołu Sąd Okręgowy w Grodnie Wydział Zamiejscowy w Suwałkach ze zbiorów Archiwum Państwowego w Suwałkach)

Archiwum w 1955 r. wróciło do budynku sądowego, ale do jego oficyny południowej, jako Powiatowe Archiwum Państwowe w Suwałkach. Warto zaznaczyć, że wytworzone oraz zgromadzone w budynku sądowym materiały archiwalne stały się jedną z zasadniczych części jego zbiorów.

Budynek Sądu Powiatowego w Suwałkach w l. 50. XX w.Budynek Sądu Powiatowego w Suwałkach w l. 50. XX w. (Fot. Tadeusz Smagacz, Spuścizna fotograficzna Tadeusza Smagacza ze zbiorów AP w Suwałkach)

W latach 70. XX w. Archiwum otrzymało kilka pomieszczeń biurowych w części frontowej, mając magazyny w części południowej, a  jeden w zachodniej budynku sądowego. W nim funkcjonowało od 1976 r. jako Wojewódzkie Archiwum Państwowe, później Archiwum Państwowe w Suwałkach.

Budynek Sądu Powiatowego, od 1975 r. Sądu Wojewódzkiego w Suwałkach w l. 70. XX w.
Budynek Sądu Powiatowego, od 1975 r. Sądu Wojewódzkiego w Suwałkach w l. 70. XX w.

W 1998 r., po opuszczeniu budynku rok wcześniej przez sądy, Archiwum z powodu braku innej, realnej alternatywy przejęło trzy jego segmenty, frontowy (wschodni), północny i południowy.

Centralny fragment segmentu frontowego budynku w 1998 r.Centralny fragment segmentu frontowego budynku w 1998 r. (Fot. Piotr Kozarski )

Segment północny z fragmentem części zachodniej wraz z fragmentami części frontowej i oficyny środkowej od strony dziedzińca wewnętrznego budynku w roku 1998 r.
Segment północny z fragmentem części zachodniej wraz z fragmentami części frontowej i oficyny środkowej od strony dziedzińca wewnętrznego budynku w roku 1998 r. (Fot. Piotr Kozarski )

Południowy segment budynku z magazynami archiwalnymi na parterze wraz z fragmentami części frontowej i oficyny środkowej od strony dziedzińca wewnętrznego budynku w roku 1998 r.
Południowy segment budynku z magazynami archiwalnymi na parterze wraz z fragmentami części frontowej i oficyny środkowej od strony dziedzińca wewnętrznego budynku w roku 1998 r. (Fot. Piotr Kozarski )

W l. 1999–2000 dokonano przebudowy i adaptacji na potrzeby Archiwum części frontowej, zaś w l. 2005–2007 segmentu północnego budynku.

Przebudowa i adaptacja na potrzeby archiwum w latach 1999-2000(Fot. Jerzy Kluz)

Przebudowa segmentu północnego Archiwum w latach 2005-2007 na potrzeby Archiwum.
(Fot. Ryszard P. Jarmołowicz)

W 2013 r. rozpoczęto starania w sprawie przebudowy i adaptacji pozostałych części budynku, południowej i zachodniej, a w 2016 r. wykonano dokumentację projektowo-kosztorysową inwestycji (oba segmenty w 2019 r.).

Południowa część  budynku przed adaptacją
Południowa część  budynku przed adaptacją (Fot. Ryszard P. Jarmołowicz)


Zachodnia część budynku przed adaptacją
Zachodnia część budynku przed adaptacją (Fot. Ryszard P. Jarmołowicz)

Po wyborze w postępowaniach przetargowych Inwestora Zastępczego i Wykonawcy robót budowlanych w 2018 i na początku 2019 r. w marcu tego roku rozpoczęto roboty budowlane, m.in. przy elewacjach segmentów południowego i zachodniego.

Plac budowy w trakcje remontu widok na dziedziniecWidok na dziedziniec i bramę wjazdową (Fot. Ryszard P. Jarmołowicz)

Południowo-zachodni fragment budynku Archiwum podaczs remontu
Południowo-zachodni fragment budynku Archiwum podczas remontu (Fot. Ryszard P. Jarmołowicz)

Wnętrza obu segmentów wymagały gruntownej przebudowy, o ile tylko pozwalała na to ich konstrukcja, w tym wymiany stropów nad parterem, przebudowy pomieszczeń, wymiany pokrycia dachowego oraz stolarki drzwiowej i okiennej, docieplenia ścian, montażu wszystkich instalacji.

Wnętrze budynku Archiwum przed remontemWnętrze budynku Archiwum w trakcie inwestycji (Fot. Ryszard P. Jarmołowicz)

Wnętrze pomieszczeń w Archiwum w czasie remontu.
Wnętrze pomieszczeń w Archiwum w czasie remontu (Fot. Ryszard P. Jarmołowicz)

Wiosną i latem 2020 r. w obu segmentach, południowym i zachodnim, pojawiły się regały, a ich pomieszczenia były stopniowo przygotowywane do użytkowania (na fotografiach jeden z magazynów archiwalnych w części południowej i magazyn biblioteczny w segmencie zachodnim budynku).

Wyposażenie pomieszczeń magazynowych w Archiwum
Wyposażenie pomieszczeń magazynowych w Archiwum (Fot. Ryszard P. Jarmołowicz)

Pomieszczenie biblioteczne oddane do użytku
Pomieszczenie biblioteczne oddane do użytku (Fot. Ryszard P. Jarmołowicz)

Istniejący do 2000 r. magazyn materiałów archiwalnych w segmencie zachodnim (fot. poniżej, pochodząca z początku lat 60. XX w. przedstawia jego fragment z materiałami, przejętymi z archiwum sądowego) staje się salą wystawową. 

Część magazynu archiwalnego w segmencie zachodnim w latach 60 XXw.Część magazynu archiwalnego w segmencie zachodnim w latach 60 XX w. (Fot. Tadeusz Smagacz, Spuścizna fotograficzna Tadeusza Smagacza ze zbiorów AP w Suwałkach)

Sala wystawowa oddana do użytkowania
Sala wystawowa po przebudowie (Fot. Ryszard P. Jarmołowicz)

Latem 2020 r. obie, wymagające największego zakresu robót, części budynku, południowa i zachodnia, nabrały takiego wyglądu (od strony nowej ulicy Ks. Jerzego Popiełuszki oraz od strony dziedzińca wewnętrznego). Wtedy również uzyskano pozwolenie na użytkowanie segmentu południowego budynku. Zakończono większość robót w segmencie zachodnim, w której w okresie międzywojennym funkcjonowało pierwsze Archiwum Państwowe w Suwałkach.

budynek po remoncie od strony ulicy Ks. Jerzego Popiełuszki Budynek po remoncie od strony ulicy Ks. Jerzego Popiełuszki (Fot. Ryszard P. Jarmołowicz)

Budynek po remoncie od strony dziedzińca
Budynek po remoncie od strony dziedzińca (Fot. Ryszard P. Jarmołowicz)

widok na segment zachodni (z bramą) od strony dziedzińca i ul. Ks. J. Popiełuszki styczeń 2021
Widok na segment zachodni (z bramą) od strony dziedzińca,  styczeń 2021 r. (Fot. Ryszard P. Jarmołowicz)

Widok na segment zachodni (z bramą) od strony dziedzińca i ul. Ks. J. Popiełuszki styczeń 2021 r. (Fot. Ryszard P. Jarmołowicz)
Widok na segment zachodni (z bramą) od strony ul. Ks. J. Popiełuszki styczeń 2021 r. (Fot. Ryszard P. Jarmołowicz)

widok na segmenty północny i południowy (na jego parterze od 1955 do 2000 r. znajdowały się magazyny Archiwum) z fragmentami części frontowej od strony dziedzińca
Widok na segment północny z fragmentami części frontowej od strony dziedzińca (Fot. Ryszard P. Jarmołowicz)

widok na segmenty północny i południowy (na jego parterze od 1955 do 2000 r. znajdowały się magazyny Archiwum) z fragmentami części frontowej od strony dziedzińca (Fot. Ryszard P. Jarmołowicz)
Widok na segment południowy (na jego parterze od 1955 do 2000 r. znajdowały się magazyny Archiwum) z fragmentami części frontowej od strony dziedzińca (Fot. Ryszard P. Jarmołowicz)

Również wiosną i latem 2020 r. prowadzono roboty zewnętrzne przy wymianie pokrycia dachowego i elewacjach w pozostałych dwóch segmentach, wschodnim (frontowym) i północnym, użytkowanych jeszcze przez Archiwum.

Roboty zewnętrzne segment wschodni (frontowy)Roboty zewnętrzne segment wschodni (frontowy) (Fot. Ryszard P. Jarmołowicz)

Wymiana poszycia dachowego na budynku Archiwum (Fot. Ryszard P. Jarmołowicz)
Wymiana poszycia dachowego na budynku Archiwum (Fot. Ryszard P. Jarmołowicz)

We wrześniu 2020 r. Archiwum rozpoczęło przemieszczanie swych zbiorów oraz fumigację części materiałów archiwalnych. Konieczne było również przeniesienie stanowisk pracy do przebudowanych części, by udostępnić wykonawcy front robót oraz umożliwić przebudowę wnętrz pozostałych dwóch segmentów, wschodniego i północnego. Działania te i prace dzięki dużemu zaangażowaniu pracowników Archiwum zakończono w listopadzie.

Archiwista podczas przenoszenia zasobuArchiwista podczas przenoszenia zasobu (Fot. Ryszard P. Jarmołowicz)

Przeniesiony i uporządkowany zasób na regałach
Przeniesiony i uporządkowany zasób na regałach (Fot. Ryszard P. Jarmołowicz)

Po przemieszczeniu zbiorów oraz stanowisk pracy przebudowa dwóch pozostałych segmentów budynku, wschodniego i północnego, nabrała rozmachu i zostanie zakończona w pierwszych miesiącach 2021 r. Choć segmenty te były użytkowane, to wymagały przebudowy, by z całego obiektu uczynić jedną, funkcjonalną całość (na fot. lewej ciąg komunikacyjny łączący segmenty wschodni i zachodni), poprawić dostępność obiektu, poprawić warunki przechowywania i bezpieczeństwo zbiorów oraz unowocześnić archiwum (na fot. prawej pomieszczenie przeznaczone na pracownię digitalizacji w segmencie północnym).  

ciąg komunikacyjny łączący segmenty wschodni i zachodni(Fot. Ryszard P. Jarmołowicz)Ciąg komunikacyjny łączący segmenty wschodni i zachodni(Fot. Ryszard P. Jarmołowicz)

pomieszczenie przeznaczone na pracownię digitalizacji w segmencie północnymPomieszczenie przeznaczone na pracownię digitalizacji w segmencie północnym (Fot. Ryszard P. Jarmołowicz)

W roku 2021 część materiałów archiwalnych i wszystkie zbiory biblioteczne zostaną ponownie przemieszczone, by nadać im ostateczny układ w magazynach, wykorzystując również magazyny, które znajdują się w szczególności w oficynie północnej.

nowe regały magazynoweNowe regały magazynowe wykorzystywane w Archiwum w Suwałkach (Fot. Ryszard P. Jarmołowicz)

nowe regały magazynowe wykorzystywane w Archiwum w Suwałkach (Fot. Ryszard P. Jarmołowicz)
Nowe regały magazynowe wykorzystywane w Archiwum w Suwałkach (Fot. Ryszard P. Jarmołowicz)

W końcu 2020 r. na korzyść zmieniło się też otoczenie budynku dzięki zagospodarowaniu dziedzińca wewnętrznego.

Wykończony dziedziniec ArchiwumWykończony dziedziniec Archiwum (Fot. Ryszard P. Jarmołowicz)

Wykończony dziedziniec Archiwum
Wykończony dziedziniec Archiwum (Fot. Ryszard P. Jarmołowicz)

W efekcie inwestycji Archiwum powiększy prawie dwukrotnie swoją powierzchnię użytkową, do niemal 2600 m²,  przede wszystkim z magazynami archiwalnymi, wyposażonymi w regały o rozmiarze ponad 5 700 metrów bieżących półek, magazynami na zbiory audiowizualne, kartograficzne i biblioteczne, pracowniami konserwacji i profilaktyki oraz digitalizacji, czytelnią, salami wystawową, edukacyjną oraz wielofunkcyjną (konferencyjną).

Reasumując, Inwestycja zapewni Archiwum Państwowemu w Suwałkach wszechstronne funkcjonowanie i realizację różnych zadań, w tym przejmowanie materiałów archiwalnych na okres minimum 30 lat, a równocześnie przywróci do użytkowania i zabezpieczy przed degradacją cały budynek Archiwum, będący jednym z okazalszych zabytków architektonicznych w mieście.

elewacja frontowa (wschodnia) budynkuElewacja frontowa (wschodnia) budynku (Fot. Ryszard P. Jarmołowicz)

Elewacja frontowa (wschodnia) budynku (Fot. Ryszard P. Jarmołowicz) 
Elewacja frontowa (wschodnia) budynku (Fot. Ryszard P. Jarmołowicz)

Budynki Archiwum Państwowego w Suwałkach z lotu ptaka
Budynek Archiwum Państwowego w Suwałkach z lotu ptaka (Fot. Łukasz Tyczkowski)

ul. T. Kościuszki w kierunku płd. z budynkiem Archiwum
ul. T. Kościuszki w kierunku płd. z budynkiem Archiwum (Fot. Łukasz Tyczkowski)

północno-zach. część Suwałk z budynkiem Archiwum (
Północno-zach. część Suwałk z budynkiem Archiwum (Fot. Łukasz Tyczkowski)

budynek Archiwum od wschodu
Budynek Archiwum od wschodu (Fot. Łukasz Tyczkowski)

Budynki Archiwum Państwowego w Suwałkach z lotu ptaka (Fot. Łukasz Tyczkowski)
Budynek Archiwum od zachodu(Fot. Łukasz Tyczkowski)

Wszystkie środki finansowe w wysokości niemal 14 mln zł na realizację inwestycji pochodzą z budżetu Państwa, a konkretnie zostały przyznane przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych.

Partnerami w realizacji inwestycji są:

  • DOM-BUD Stanisław Sójkowski z/s w Suwałkach, Autor Projektu,
  • NIERUCHOMOŚCI Kancelaria Beata Marta z/s w Kętrzynie, Inwestor Zastępczy,
  • Zakład Ogólnobudowlany  Rzatkowski Paweł z/s w Suwałkach, Wykonawca.

Autor: Dyrektor Archiwum Państwowego - Tadeusz Radziwonowicz

Kontakt

Archiwum Państwowe w Suwałkach

ul. Kościuszki 69
16-400 Suwałki
tel.: 87 566 21 67
ePUAP: /651x0qxmxh/skrytka

Godziny przyjęć interesantów:
8 - 15

Banery/Logo